Streszczenie/Summary Streszczenie/Summary

Kazimierz Ilski

Symbolika drzew w świecie starożytnym

Przedmiotem artykułu jest ta dziedzina ekosfery, w której ludzkie postrzeganie przyrody prowadziło do nadawania jej znaczeń wykraczających poza funkcje utylitarne. To, że człowiek doceniał cechy fizyczne pewnych gatunków roślin, ich twardość, sprężystość, odporność na warunki atmosferyczne i szkodniki, przeobrażało się w obserwację cech mniej praktycznych. Doceniano w drzewachi drewnie zapach, kształt, barwę, rozłożystość konarów, piękno kwiatostanów itd. Obserwacje te odnosiły się zarówno do drzew rosnących i drewna, ale w kolejności także do wyrobów z nich pozyskiwanych. Rozumowanie praktyczne, które nakazywało doceniać walory drewnianych mebli, narzędzi, wyrobów artystycznych itp., kierowało myśli ku podstawowej materii, z której powstały. Pozwalało to odróżniać ich własne piękno od piękna formy, którą nadawał im snycerz, rzeźbiarz, stolarz i każdy inny rzemieślnik biegły w swej sztuce, tzn. umiejętności wytwarzania dzieł według pewnych reguł. Nie wykluczało to przestrzeni, w której drzewa funkcjonowały metaforycznie lub zgoła metafizycznie. Alegorie i personifikacje pozostawały w swobodnym związku z opisami funkcji drzew i przedmiotów drewnianych i nie oznaczały wszechogarniającego panteizmu. W ludzkiej perspektywie wszelkie sprawy; kult, polityka, uprawa roli, podróż itp. otoczone były ziemią i niebem, lądem i morzem, drzewami i zwierzętami. Ludzie odczuwali przez to zależność swego bytu od sumy wszystkich tych elementów przyrody. Potrzeba pewnej idealizacji świata zarówno w sensie etycznym jak i estetycznym prowadziła do jego ubóstwienia, a ponieważ nie zawsze był on idealny, także do jego demonizacji.

Słowa kluczowe: drzewa, symbolika, kultura, Stary Testament, Grecy, Rzymianie