Albert Tabaka

PUSZCZA, ZAMEK, SZKOŁA. RÓŻNORODNOŚĆ, KTÓRA ŁĄCZY

Streszczenie

Po pokonaniu krętej drogi, wijącej się pod górę urokliwym wąwozem, oczom gości ukazuje się delikatna bryła Zamku. Obiekt ten zachwyca swoją lekkością i pięknie komponuje się z zielenią pomnikowych buków i dębów. Niezależnie od pory roku gorajski obraz zachwyca. Zima odsłania niezwykłe jak na wielkopolskie warunki ukształtowanie terenu, wiosną pagórki pokrywają się bielą łanowo kwitnących zawilców, latem można wędrować pod baldachimem koron starych drzew, a jesienią żółte i złote liście wesoło szeleszczą w koronach drzew i pod stopami. Rzeczywiście, taki widok może zaskoczyć, bo przecież Goraj położony jest na skraju ogromnego przyrodniczego cudu, rozpościerającego się pomiędzy Wartą i Notecią, który nazwany został Puszczą Notecką. Goraj i morena czarnkowska to przykłady niewielkich fragmentów bogatych siedlisk zlokalizowanych zwykle wzdłuż rzek. W środkowej części Puszczy dominują ubogie bory sosnowe, które rosną w bardzo trudnych warunkach glebowych i wilgotnościowych, i są narażone na wiele zagrożeń. Mimo to tętnią one życiem i są domem dla wielu niezwykłych gatunków roślin i zwierząt, zdolnych występować w tak skrajnych warunkach. Kraina ta jest także wymagająca dla ludzi. Osady na terenie Puszczy nigdy nie były liczne i również rozwijały się głównie wzdłuż rzek. Osadnikami byli Polacy, ale również przedstawiciele innych nacji – głównie Holendrzy i Niemcy z Brandenburgii, którzy od XVII w. osuszali bagna, karczowali lasy i przekształcali je w pola uprawne. To sprawiło, że od zawsze sytuacja etniczna i kulturowa była bardzo urozmaicona i uznawana za coś normalnego. Obok katolickiej ludności polskiej funkcjonowała społeczność niemiecka, w zdecydowanej większości wyznania ewangelickiego. W miastach poważny odsetek stanowili mieszczanie żydowscy. Należy też pamiętać, że ziemie nadnoteckie zostały oderwane od Rzeczypospolitej już w wyniku pierwszego rozbioru Polski, a wróciły po pierwszej wojnie światowej w 1920 r., po powstaniu wielkopolskim, na mocy traktatu wersalskiego. Ustanowienie granicy państwowej na Noteci miało wpływ na życie społeczności nadnoteckich wsi i miast, jednak dalej były to społeczności wielonarodowe i wielokulturowe. Natomiast poważne zmiany nastąpiły w wyniku drugiej wojny światowej. Właściciele Goraja, będąc Niemcami, uciekli w 1945 r. przed zbliżającym się frontem. Decyzją ówczesnych władz zamek w Goraju przekazany został oświacie leśnej. Już w 1945 r. rozpoczęto prowadzenie kursów dla leśniczych. Od tego właśnie roku rozpoczyna się piękna, trwająca już 80 lat historia szkoły leśnej w Goraju, jedynej publicznej średniej szkoły leśnej w Wielkopolsce. Kształceniu zawodowemu młodzieży sprzyja zróżnicowanie przyrodnicze regionu, a jakość tego kształcenia jest gwarantowana ścisłą współpracą szkoły z jednostkami organizacyjnymi Lasów Państwowych. W działalności wychowawczej szkoła kultywuje tradycje leśne i łowieckie. Czerpie przy tym z bogatej historii gorajskich Hochbergów oraz dorobku kulturowego społeczeństw ziem nadnoteckich.

Słowa kluczowe: Goraj, szkolnictwo leśne

WILDERNESS, CASTLE, SCHOOL. DIVERSITY WHICH CONNECTS

Summary

After following a winding road that twists uphill through a picturesque ravine, the guests lay their eyes upon the delicate form of the castle. This place amazes with its lightness and blends beautifully with the green of the historic beeches and oaks. No matter the season, the Goraj landscape is breathtaking. Winter unveils unusual, at least by Greater Poland’s standards, topography, during spring hills are covered in whiteness of anemones in full bloom, during the summer, one can wander under the canopy of the old trees, and in autumn, yellow and golden leaves happily rustle in tree canopies, as well as under one’s feet. Of course, a view like this may be surprising, since Goraj is situated at the edge of an enormous natural miracle, spanning between Warta and Noteć river, called “Puszcza Notecka”, where the uncontested ruler is the pine tree. Goraj and the Czarnków moraine are examples of small fragments of rich habitats usually localized along the rivers. In the central part of the Forest, poor pine woodlands predominate, growing under very difficult soil and moisture conditions and exposed to numerous threats. Despite this, they teem with life and are home to many remarkable plant and animal species capable of surviving in such extreme conditions. This land is also demanding for people. Settlements within the Forest were never numerous and likewise developed mainly along the rivers. The settlers were Poles, but also representatives of other nations – mainly Dutch people and Germans from Brandenburg, who from the 17th century onward drained the marshes, cleared the forests and turned them into farmland. This situation meant that the ethnic and cultural makeup of the area was always highly diverse and was regarded as something normal. Alongside the Catholic Polish population, there was a German community, the vast majority of Evangelical faith. In the towns, Jewish burghers made up a significant proportion of the population. It should also be remembered that the lands along the Noteć River were severed from the Polish Commonwealth as early as the first partition of Poland, and returned after the First World War, in 1920, following the Wielkopolska Uprising, under the Treaty of Versailles. The establishment of the state border on the Noteć River affected the life of the communities of the towns and villages along the river, yet these remained multinational and multicultural communities. Significant changes, however, came about as a result of the Second World War. The owners of Goraj, being German, fled in 1945 as the front line approached. By decision of the authorities of the time, the castle in Goraj was handed over to forestry education. Already in 1945, courses for foresters began to be held there. That year marks the beginning of the beautiful, now 80-year-long history of the forestry school in Goraj, the only public secondary forestry school in Greater Poland. The professional education of young people is supported by the natural diversity of the region, and the quality of this education is guaranteed by the school’s close cooperation with the organizational units of the State Forests. In its educational work, the school cultivates forestry and hunting traditions, drawing on the rich history of the Hochberg family of Goraj and the cultural heritage of the communities of the lands along the Noteć river.

Keywords: Goraj, forestry education

Artykuł do pobrania (PDF)