Zbigniew Pietrzak

CZŁOWIEK I NATURA – KULT DRZEW I WIEDZA O PRZYRODZIE

Streszczenie
Stosunek człowieka do przyrody na przestrzeni dziejów był kształtowany przez jego doświadczanie natury wyrażane w mitach, religiach, filozofii, a obecnie w nauce. Jednym z przejawów owej relacji z przyrodą były kulty związane z roślinami, zwierzętami oraz obiektami „nieożywionymi”. Wśród licznych przedmiotów różnych kultów, istotne miejsce zajmowały drzewa – ich pokrój, długowieczność, rozmiar sprawiały, że nadawano im nadnaturalne moce, wierzono, że są siedzibami bóstw lub że przynajmniej służą im jako narzędzie do realizacji ich zamiarów. Rodząca się filozofia, a szczególnie powstająca w XVII w. nowożytna nauka, zmieniały relacje człowieka z przyrodą, w tym i stosunek do drzew. Następowała desakralizacja natury na rzecz jej naturalizacji i merkantylizacji. Drzewo przestało być obiektem kultu, a stało się przedmiotem badań naukowych, gospodarki i handlu. Jednakże dostrzegamy dziś potrzebę ochrony przyrody, zarówno całych ekosystemów, jak i pojedynczych obiektów oraz organizmów, w tym drzew („pomniki przyrody”). Czy jest to jakaś nowa forma „kultu drzew”?

Słowa kluczowe: człowiek, drzewo, mit, natura, nauka, sakralizacja.

PEOPLE AND NATURE – TREE WORSHIP AND KNOWLEDGE OF THE NATURAL WORLD

Summary
Throughout history, mankind’s relationship with nature has been shaped by its experience of the natural world, as expressed in myths, religion, philosophy, and, in the present day, in science. One manifestation of this connection were forms of worship associated with plants, animals, and “inanimate” objects. Among the numerous objects of worship, trees held particular significance – their form, longevity, and size resulted in them being attributed supernatural powers; it was believed that they were the abodes of deities, or at least that they served them as instruments for carrying out their will. The emerging philosophy, and especially the rise of modern science in the seventeenth century, transformed humanity’s relationship with the environment, including the attitude toward trees. This was followed by the desacralisation of nature in favour of its naturalisation and commodification. Trees ceased to be objects of worship and instead became objects of scientific research, economy, and trade. Today, however, we recognise the need to protect nature, both entire ecosystems and individual objects and organisms, including trees (“natural monuments”). Is this perhaps a new form of “tree worship”?

Keywords: humans, tree, forest, myth, nature, science, environment, sacralisation

Artykuł do pobrania (pdf)