Mateusz Ginter

STREFOWY MODEL MONITORINGU DRZEW W PARKU–ARBORETUM W GOŁUCHOWIE JAKO NARZĘDZIE PRIORYTETYZACJI OCENY RYZYKA – STUDIUM PRZYPADKU

Streszczenie

Park–arboretum Ośrodka Kultury Leśnej w Gołuchowie jest obiektem o wysokiej wartości historycznej, przyrodniczej i edukacyjnej, a zarazem przestrzenią intensywnie udostępnianą turystycznie. W takich warunkach bezpieczeństwo użytkowników musi być rozpatrywane łącznie z ochroną dziedzictwa, zachowaniem walorów dendrologicznych i ograniczeniami wynikającymi z zabytkowego charakteru założenia. Celem artykułu jest przedstawienie strefowego modelu monitoringu drzew jako narzędzia wspomagającego priorytetyzację oceny ryzyka w miejscach o zróżnicowanej ekspozycji użytkowników. Materiał stanowiły dokumenty urządzeniowe, konserwatorskie i dendrologiczne dotyczące parku–arboretum oraz wyniki przeglądu fitosanitarnego drzew wykonanego w 2024 r. wzdłuż głównych ciągów komunikacyjnych. Przegląd objął 983 drzewa na powierzchni około 10 ha, w pasie do 20 m od głównych tras spacerowych. Do zabiegów pielęgnacyjnych lub diagnostyki pogłębionej wskazano 223 drzewa (22,7% ocenionych), zalecono 76 badań tomograficznych, 11 testów obciążeniowych i 28 inspekcji koron, natomiast do usunięcia zakwalifikowano 4 drzewa (0,4%). Na tej podstawie zaproponowano trzy strefy monitoringu: I – najwyższej ekspozycji, II – ekspozycji umiarkowanej i III – ekspozycji niskiej. Model ma charakter aplikacyjny i pilotażowy: dane ilościowe odnoszą się przede wszystkim do rdzenia strefy najwyższej ekspozycji, a rozszerzenie systemu na całość obiektu wymaga dalszej aktualizacji. Artykuł wskazuje, że w parku zabytkowym podstawą zarządzania ryzykiem powinny być regularne kontrole, dokumentacja, diagnostyka pogłębiona i działania ograniczające ryzyko, a wycinka powinna pozostawać rozwiązaniem ostatecznym.

Słowa kluczowe: ocena ryzyka drzew, monitoring drzew, VTA, park zabytkowy, strefa
ekspozycji, park–arboretum w Gołuchowie, studium przypadku

A ZONAL TREE-MONITORING MODEL IN THE PARK–ARBORETUM OF THE FOREST CULTURE CENTRE IN GOŁUCHÓW AS A TOOL FOR PRIORITIZING RISK ASSESSMENT: A CASE STUDY

Summary

The Gołuchów park–arboretum is a site of high historical, natural and educational value and, at the same time, a space intensively open to visitors. Under such conditions, public safety must be considered together with the conservation of heritage, preservation of dendrological values and limitations resulting from the historic character of the park landscape. The aim of this paper is to present a zonal tree-monitoring model as a tool supporting the prioritization of risk assessment in locations with varying levels of visitor exposure. The study used forest management plans and conservation and dendrological documents relating to the park–arboretum, as well as the results of the 2024 phytosanitary survey of trees along the main visitor routes. The survey covered 983 trees within approximately 10 ha, in a belt up to 20 m from the main walking routes. A total of 223 trees (22.7% of those assessed) were indicated for maintenance works or advanced diagnostics; 76 sonic tomography tests, 11 pulling tests and 28 crown inspections were recommended, while 4 trees (0.4%) were indicated for removal. On this basis, three monitoring zones were proposed: I – highest exposure, II – moderate exposure and III – low exposure. The model is both applied and pilot in nature: the quantitative data relate primarily to the core of the highest-exposure zone, and extending the system to cover the entire site requires further updating. The paper argues that in a historic park, the foundation of risk management should be regular inspections, documentation, advanced diagnostics and risk-mitigation measures, with tree removal remaining a last resort.

Keywords: tree risk assessment, VTA, tree monitoring, historic park, exhibition zone, Gołuchów park–arboretum, case study

Artykuł do pobrania (pdf)