Andrzej Grzywacz

GRZYBY: DARY LASU – DAWNIEJ I OBECNIE

Streszczenie

Scharakteryzowano świat grzybów (funga) występujących w naszym kraju, a w szczególności na gruntach leśnych, według przynależności systematycznej. podziałów funkcjonalnych i użyteczności w gospodarstwie człowieka. Opisano gatunkową różnorodność biologiczną grzybów wielkoowocnikowych, mikroskopijnych i zlichenizowanych (porosty), których do tej pory zinwentaryzowano u nas ok. 11 400 gatunków. Przybywa nowych gatunków u nas występujących, ale niezidentyfikowanych, a także „przybyłych” z krajów sąsiednich, stąd prawdopodobnie potencjalna bioróżnorodność jest większa. W lasach i na gruntach leśnych występuje około 80% ogółu gatunków grzybów opisanych na tzw. listach krytycznych. Wskazano na dawne użytkowanie grzybów leśnych, zaczynając od pierwszej zapisanej po łacinie wzmianki o ich konsumpcji, związanej z męczeńską śmiercią św. Wojciecha w 997 r. Przeanalizowano znaczące zmiany w wielkości zbioru i zestawu gatunkowego, od średniowiecza, poprzez okres renesansu, aż po czasy współczesne. Podano przykłady zabobonów i przesądów o grzybach i grzybobraniu. Opisano gatunki grzybów jadalnych, zbieranych na własny użytek i dopuszczonych oficjalnie do handlu i obrotu. Przedstawiono gatunki niejadalne i trujące, pojawiające się w naszych lasach. Omówiono skład gatunkowy i wielkość skupu grzybów oraz ich eksportu. Wykazano gatunki dopuszczone w naszym kraju do użytkowania w kuchni azjatyckiej i śródziemnomorskiej, niewystępujące w Polsce. Podano syntetyczne informacje o grzybach prozdrowotnych i produkowanych z ich owocników lekarstwach. Opisano dawniej i obecnie chronione gatunki grzybów oraz problemy z tym związane. Wymieniono regulacje prawne dotyczące zbioru grzybów w lasach oraz szacunkowe dane co do wielkości i wartości zbioru grzybów. Grzyby zbierane w lasach uważa się za dar przyrody, gdyż nie wymagają żadnych działań ze strony służby leśnej. Pojawiają się dzięki rozkładowi substancji organicznej z wykorzystaniem darmowej energii słonecznej. Wartość zbioru grzybów jadalnych szacuje się na ok. 1 mld zł w przeciętnie grzybnym roku. 

Słowa kluczowe: grzyby jadalne, grzyby niejadalne i trujące, ochrona gatunkowa grzybów, sposoby dawnego i obecnego grzybobrania, prawne zasady zbioru grzybów, wielkość i wartość grzybobrań

MUSHROOMS: GIFTS OF THE FOREST – PAST AND PRESENT

Summary

This study characterises the fungi found in our country, particularly in forest areas, according to their systematic classification, functional categories, and utility in human agriculture. The species-level biological diversity of macrofungi, microscopic fungi, and lichenised fungi (lichens) is described; to date, approximately 11,400 species have been inventoried in Poland. New species occurring in our country but not yet identified are emerging, as well as those arriving from neighbouring countries, so the potential, probable biodiversity is greater. Approximately 80% of all fungal species listed on the so-called critical lists occur in forests and on forest land. Reference is made to the historical use of forest fungi, dating back to the first recorded mention in Latin of their consumption, associated with the martyrdom of St Adalbert in 997. Significant changes in the size of the harvest and the range of species were analysed, from the Middle Ages through the Renaissance to the present day. Examples of superstitions and beliefs regarding mushrooms and mushroom picking are provided. Edible mushroom species, both those gathered for personal use and those officially approved for trade and sale, are described. Inedible and poisonous species found in our forests are presented. The species composition and volume of mushroom purchases and exports are discussed. Species permitted in our country for use in Asian and Mediterranean cuisine, but not found in Poland, are listed. Summary information is provided on health-promoting mushrooms and medicines produced from their fruiting bodies. Previously and currently protected mushroom species, along with related issues, are described. Legal regulations regarding mushroom harvesting in forests and estimated data on the volume and value of the mushroom harvest are presented. Mushrooms collected in forests are considered a gift of nature, as they require no intervention from forest service personnel. They appear as a result of the decomposition of organic matter using free solar energy. The value of the edible mushroom harvest is estimated at approximately 1 billion PLN in an average mushroom year.

Keywords: edible mushrooms, inedible and poisonous mushrooms, mushroom conservation, traditional and modern mushroom-picking methods, legal regulations governing mushroom picking, volume and value of mushroom harvests

Artykuł do pobrania (PDF)