Andrzej M. Jagodziński

KOLEKCJE DENDROLOGICZNE JAKO ŻYWE ARCHIWUM TRADYCJI LEŚNICTWA: DZIEDZICTWO, RYZYKO, ODPOWIEDZIALNOŚĆ

Streszczenie

Kolekcje dendrologiczne jako żywe archiwa tradycji leśnictwa to szczególne układy przyrodniczo-kulturowe, w których rośliny drzewiaste pełnią funkcję nośników pamięci, wiedzy i doświadczenia. Kolekcje te nie są rozpatrywane wyłącznie jako zbiory taksonów ani jako kompozycje estetyczne, lecz jako długotrwałe eksperymenty, repozytoria wiedzy o roślinach drzewiastych oraz przestrzenie edukacji, badań i odpowiedzialnego zarządzania dziedzictwem. Ich wartość wynika z powiązania żywych okazów z dokumentacją, historią introdukcji, aklimatyzacji, szkółkarstwa, ogrodnictwa, leśnictwa i ochrony przyrody. W tym ujęciu kolekcje dendrologiczne łączą trzy wymiary: dziedzictwo, ryzyko i odpowiedzialność. Dziedzictwo kolekcji dendrologicznych obejmuje warstwę materialną, dokumentacyjną, instytucjonalną i symboliczną. Odpowiedzialność za kolekcje dendrologiczne ma charakter międzypokoleniowy i wymaga profesjonalnej opieki, dokumentowania decyzji, monitoringu, świadomej adaptacji, oceny ryzyka introdukcji, zgodności z zasadami ochrony zasobów genetycznych oraz edukacji społecznej. Powinny być zatem traktowane nie jako utrwalony obraz przeszłości, lecz jako aktywnie prowadzone archiwa żywe, które umożliwiają krytyczne rozumienie historii leśnictwa, dokonanie oceny skutków dawnych decyzji oraz stworzenie podstaw wiedzy niezbędnej do odpowiedzialnego kształtowania strategii ochrony, hodowli i użytkowania lasów w przyszłości.

Słowa kluczowe: arboretum, dziedzictwo leśne, dziedzictwo przyrodniczo-kulturowe, edukacja leśna, ochrona ex situ, ochrona konserwatorska, ogrody historyczne

DENDROLOGICAL COLLECTIONS AS A LIVING ARCHIVE OF FORESTRY TRADITIONS: HERITAGE, RISK, AND RESPONSIBILITY

Summary

Dendrological collections, understood as living archives of forestry traditions, constitute distinctive biocultural systems in which woody plants serve as carriers of memory, knowledge and experience. These collections should not be considered merely as assemblages of taxa or as aesthetic compositions, but rather as long-term experiments, repositories of knowledge on woody plants, and spaces for education, research and responsible heritage management. Their value derives from the integration of living specimens with documentation and with the histories of plant introduction, acclimatization, nursery practice, horticulture, forestry and nature conservation. From this perspective, dendrological collections combine three interrelated dimensions: heritage, risk and responsibility. The heritage of dendrological collections encompasses material, documentary, institutional and symbolic layers. Responsibility for such collections is intergenerational in character and requires professional care, systematic documentation of management decisions, monitoring, evidence-informed adaptation, assessment of introduction-related risks, compliance with the principles of genetic resource conservation, and public education. They should therefore be regarded not as a fixed image of the past, but as actively managed living archives that enable a critical understanding of forestry history, an assessment of the longterm consequences of past decisions, and the development of the knowledge base necessary for responsibly shaping future strategies of forest conservation, silviculture and forest use.

Keywords: arboretum, forestry heritage, biocultural heritage, forest education, ex situ conservation, heritage conservation, historic gardens

Artykuł do pobrania (PDF)